بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

284

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

گوشت بن دندان باشد علاجى كه مقرر شده جهت نقصان لثه كردن و آنجا كه سبب رسيدن كوفتى بود از خارج پيوسته عقيق سوده در بيخ آن بايد كردن و در جمله از جنبانيدن دندان بدست و غيره و از بسيارى گفتن و چيزى سخت و يا غالب بدان خائيدن و از مفسدات دندان خوردن حذر واجب بود بيان سنونى نافع در جمله قرن ائل سوخته نمك اندرانى بعسل سرشته و سوخته و عقيق از هر يكى جزوى سوده و نرم بيخته شبها بر بيخ دندان بپاشند و از دو طرف غالب بانگشت محكم كنند و در خواب كنند و روز بقوابض مضمضه مىكنند و اللّه اعلم كرم دندان سبب آن رطوبتى بود كه در دندان جمع آيد و متعفن گردد و قابل حيات گرمى شود علامت آن خورده شدن دندان بود و باشد كه گاهى درد گيرد علاج بگيرند تخم بيخ و تخم گندنا و تخم پياز نرم بسايند و با گداخته پيه بز بتخصيص كوهى مر ماحور نيكو بسرشند و حبها متوسط سازند و بر انگشت افروخته نهند و قمعى مسين بر روى آن فرو كنند و سر انبوبه قمع را بر دندان معلوم نهند چندانكه بخار آن نيكو بدندان رسد نافع باشد و بخور بيخ حنظل و تخم آن هم مفيد آيد و اگر تيزاب به چوب باريك بدان جوف رسانند دفع كرم نيكو كند و اللّه اعلم درد دندان سبب آن انواع سوء المزاج بود الا رطب و مادهء ساذج مولم يا در نفس جوهر دندان و سلاست لثه و احساس وجع در طول دندان بران شاهد بود يا در بيخ دندان در عصب بود و تورم لثه و ايذا يافتن از لمس و تقدم ترهل آن بران دال بود و ساذج را به آب گرم و سرد در دهن گرفتن بتوان شناختن چنانچه هر ماه را بلون دندان و باشد كه از جهت كرم سوراخ شدن و ضعف مزاج و ميل مواد و هواى بيرون يافتن يا كيفيت ماكولات و مشروبات درد گيرد و ماده يا بغلبكى مولم بود و يا بحدت و يا بغلبكى و بادناكى و اكثر وجع اندر دندانهاى كبار بود جهت سعت و قابليت آنها مر قبول مواد را و از جهت قرب دماغ و شريان اين دارو صعب باشد و يا ضربان بود اكثر ماده آن از دماغ آيد و بآماس كردن روى و حوالى آن درد تسكين يابد جهت نقل و انتشار ماده موجع بدان مواضع علاج آنجا كه ماده در جوهر دندان باشد و الم آن عظيم بود بدواها تسكين نمىيابد هيچ بهتر از كندن نيست ليكن احتياط عظيم بايد كردن كه ناگاه بشكند كه بماند درد بيشتر كند جهت غلبهء جذب الم قلع مواد را بدانجا و بسيار بود كه ماده در بيخ دندان باشد و بكندن مرتفع شود جهت دفع ماده‌ها خون و گشاده شدن محل و گاه باشد كه برو الم كندن بيشتر شود